STEM білім беру саласына көлемді инвестиция салып, $1 млрд-тан асатын ауқымды ІТ-экспорты мен стартаптар экожүйесін қарқынды дамытып отырған, Алгебраның отаны саналатын Өзбекстан ІТ саласындағы ең үздік жас дарындарды қабылдады.
ТАШКЕНТ, Өзбекстан – Информатика пәні бойынша 38-ші халықаралық олимпиада IOI 2026 9-16 тамыз аралығында Өзбекстанның Ташкент қаласында өтті. Дүниежүзілік технологиялық қоғам өкілдері сегіз күн бойы күрделі алгоритмдік есептерді шығарып, мәдени тәжірибе алмасу шараларына қатысты. IOI 2026 олимпиадасы – бағдарламалау бойынша мектеп оқушылары арасында өтетін дүниежүзілік басты сайыстардың бірі. Мұнда әлемнің 97-ден астам, оның ішінде АҚШ, Қытай, Германия, Сингапур мен Оңтүстік Корея елдерінен келген 386 үздік жас бағдарламашы бас қосты. Олимпиадаға қатысқан халықаралық делегаттар мен қонақтардың жалпы саны 900 адамнан асты.
Қазақстан құрамасы әлемдік деңгейдегі бәсекеде төрт медаль ұтып алды. Өзбекстанның негізгі құрамасы да дайындықтың жоғары деңгейін көрсетіп, мықты нәтижеге қол жеткізді: команданың төрт мүшесі түгел марапатталды. Жахонали Хайдаралиев (Мұхаммед әл-Хорезми атындағы мектеп) күміс медаль, ал Тимур Қадырбергенов, Ұлықбек Рахматуллаев пен Жахонгиршох Авазхонов қола медаль алды. Сардорбек Салимовтың есімі де құрметпен аталып өтті.
Бұл нәтиже – оң өзгерістердің жалғасы. 2023 жылы Венгрияда өткен Халықаралық информатика олимпиадасында (IOI) Өзбекстан құрамасы екі қола медаль жеңіп алған еді. 2025 жылы ел өз тарихында тұңғыш IOI күміс медалін иеленіп, оған қоса бір қола медаль алды. Ал 2026 жылы өз жерінде өткен олимпиадада команда нәтижесін жақсарта түсіп, бір күміс және үш қола медаль жеңіп алды.
NVIDIA, OpenAI, Huawei сияқты әлемдік технологиялық алпауыттармен қатар, олимпиада Telegram негізін қалаушы Павел Дуровтың да назарын аударды. Ол IOI 2026 үздік қатысушыларына Algorithm Cups диджитал коллекциялық заттарын және арнайы сыйлықтар тағайындағанын жариялады.
Өзбекстан мен Қазақстаннан келген қатысушылардың жетістіктері Орталық Азия елдерінің ғылыми-техникалық әлеуетінің артқанын дәлелдеді.
Мың жыл өткен соң бұл ел енді бағдарламашылар мен жаңашыл ғалымдардың жас буынын таныстырып отыр. Президент Шавкат Мирзиеевтің басшылығымен Өзбекстан IT білім беру мен креативті пайымды ұлттық басымдыққа айналдырып, талантты жастарға бағдарламалау, компаниялар құру және жаһандық деңгейде бәсекеге түсу үшін қолайлы орта қалыптастырды.
Біз дүние жүзінен келген меймандардың басын қосатын осындай ауқымды іс-шараны ерекше мақтанышпен өткізіп отырмыз. Мұндай шаралар еліміздің халықаралық деңгейдегі танымалдығын арттыратыны сөзсіз. Ташкент осы апта ішінде дүниежүзілік технологиялық қауымдастыққа Өзбекстанның қазіргі келбетін көрсетті. Бұл – салық тұрғысынан тартымды, инфрақұрылымы дамыған, кадрлық әлеуеті мықты ел, енді ол Орталық Азиядағы жетекші инновациялық хабқа айналмақ».
– Шерзод Шерматов, Өзбекстанның цифрлық технологиялар министрі
Өзбекстанның математика ғылымымен байланысы мың жылдан асады. ІХ ғасырда өмір сүрген, есімі «алгебра» және «алгоритм» сөздерінің шығуымен тығыз байланысты ғалым Мұхаммед ибн Мұса әл-Хорезми Хорезм қаласында (қазіргі Хиуа, Өзбекстан) дүниеге келген. Бүгінде бұл ел осы тарихи мұраның негізінде заман талабына сай технологиялық жұмыс күшін қалыптастыруда.
Кейбір медаль иегерлері Өзбекстандағы мемлекеттік Президенттік мектептер желісінде оқиды. Конкурстық іріктеуден өтіп қабылданатын оқушылардың 65%-ы әлемнің белді университеттеріне мерзімінен бұрын қабылданады. Осы білім беру траекториясын бүкіл ел ішінде тарату мақсатында мемлекет «Бір миллион өзбек бағдарламашысы» бастамасына қолдау көрсетті. Аталған бағдарлама БАӘ бірлесе іске қосылды – бұл диджитал білім алу мүмкіндігін кеңейтті. 2019 жылдан бері бағдарлама аясында 2,5 млн астам қатысушы тіркеліп, 1,5 млн курс оқытылды.
Диджитал білімнің қолжетімділігін арттыру мақсатында жүргізілген ауқымды жұмыс Өзбекстанның гендерлік инклюзивтілік саласында бірегей әлемдік көрсеткішке жетуіне де ықпал етті: Coursera ұсынған мәліметтер бойынша, бұл – генеративті ЖИ курсының тыңдаушыларының жартысынан астамын – 58,9%-ын әйелдер қауымы құрайтын жалғыз ел.
Қарқынды дамып келе жатқан технологиялық экожүйе осы кадрлық әлеуетпен нығайып отыр:
2026 жылдың бірінші жартыжылдығында экспортпен айналысатын резидент-компаниялардың саны 1 050-ге жетіп, экспорт географиясы 102 елге дейін кеңейді. Жалпы қызметтер экспортының 54%-ы Солтүстік Америкаға, 17%-ы Еуропалық Одақ пен Ұлыбританияға, 22%-ы ТМД және Азия-Тынық мұхиты аймағы елдеріне және 7%-ы Таяу Шығыс пен Солтүстік Африка елдеріне тиесілі.
2026 жылдың маусым айында IT Park Uzbekistan айлық рекорд орнатып, шетелдік капитал қатысатын 82 жаңа компанияны тіркеді. 2026 жылдың 1 тамызында шетелдік капиталы бар резидент-компаниялардың жалпы саны 1112-ге жетті, бұл IT Park Uzbekistan экожүйесіндегі шетелдік инвестициялар мен халықаралық бизнестің өсу қарқынын көрсетеді.
Тегін кеңсе жайларын, құрал-жабдық пен жалақыны ішінара өтеу қарастырылған мемлекеттік бағдарлама 4 мыңнан астам жұмыс орнын құруға және сомасы 43 миллион АҚШ долларын құрайтын экспортты қамтамасыз етуге көмектесті. Қазіргі таңда Ташкентте EPAM, VEON, Plug and Play және Techstars сияқты халықаралық компаниялар жұмыс істейді.
StartupBlink Global Startup Ecosystem Index 2026 рейтингінде Өзбекстанды «Жыл елі» деп жариялап, өсімі 227% құрайтынын атап өтті. Сонымен қатар, елде құны $1 млрд-тан асатын алғашқы екі технологиялық компания пайда болды. Бұл өңірдің технологиялық секторын дамытудың жаңа кезеңі басталғанын білдіреді.
Өзбекстан халқының 60%-ын 30 жасқа толмаған жастар құрайды. Сондықтан мемлекет стратегиясы технология саласындағы ең мықты жас кадрларды ұстап қалуға және ел ішінде жаһандық компанияларды құруға мүмкіндік беретін жергілікті инфрақұрылымды дамытуға бағытталған. Бұл шаралар Өзбекстанды жетекші IT-хабқа айналдыруға, нәтижесінде инвестиция тарта отырып, жастарға мүмкіндіктер көкжиегін кеңейтуге және адамдардың өмір сүру сапасын арттыруға септігін тигізбек.
Келесі IOI 2027 олимпиадасы Германияда өтеді.
